Wasiirka arimaha gudaha Odawaa oo ku bahdilan beledweyn

Gaalkacyo

Musharaxiinta jagada madaxweynenimo ee maamul goboleedka Hiiraan & SH/dhexe

Sida ku qoran dastuurka dowlada federaalka somaaliya waxaa maamul goboleed sameysan kara midowga laba gobol iyo kabadan taa oo u ogolaaneysa in eey noqdaan maamul goboleed ka tirsan maamulada federaalka oo iyagu dhamaan hoos imanaya maamulka dhexe ee qaranka.

Hadaba xili eey gabagabo mareysa dhisida maamul goboleedyada somaliya eeyna jiraan maamulo badan oo kahana qaaday gobolada intooda badan marka laga reebo maamulada qaar oo iyagu awood shisheeye ku heesta gobolada qaar sida maamulka Jubbaland ayaa waxaa isasoo taraya gobolada kale ee iyagu doonaya in eey dhistaan maamul loo dhanyahay islamarkaana taageera kaheesta dagta daga goboladaasi.

Maamuladaa waxaa kamid ah maamulka iminka ladamacsanyahay in eey dhistaan gobolada Hiiraan iyo Sh/dhexe.

Waxaa jiraa musharaxiin badan oo u taagan jagada madaxweynenimo ee maamulkaasi sida gudoomiye kuxigeenkii Hore ee gobolka Hiiraan mudane maxamed ibraahim cali oo waxbadan kasoo qabtay horumarinta dhanka amaanka ee gobolkaasi waqtigii uu xilka hayayna ciidamada dowlada lawareegeen dagmooyin badan sida Degmada Buulabarde oo 90 km dhanka koonfureed ka xigta magaalada beledweyn.

Waxaa sidoo kale sharaxan aqoonyahan in muda ahi kunoolaa mareykanka waa mudane xamza haadoow, kana mid ah musharaxiinta ugu cadcad qabaahada xilkan.

Waa maxay Kutlo?

Kutlo waa eray asalkiisu carabi yahay oo loola jeedo kis, koox ama kabbo. Ereyga Kutlo wuxuu ku soo biiray qaamuuska aan rasmiga ahayn ee siyaasadda Soomaalida. Waxaa la baxay Mudanayaal Baarlamaanka ka tirsan oo danwadaag ah. Dantaasi waxay noqon kartaa dan guud ama mid gaar ah. Kutlad waxay ahaan kartaa danwadaag, carowadaag, aragtiwadaag, talowadaag ama intoo dhan. Kutladaha ugu codka dheer waxay kala yihiin.

Badbaado Qaran waxay u soo ifbaxday kuna midowday isku daygii fashilmay ee lagu badbaadin rabay Xukuumaddii Ra’iisal Wasaare Cabdiweli Shiikh Axmed. BQ waxaa u madax ah, Cabdi Weheliye Dhuxulow oo reer Ceel Buur ah. Waxaa laga yaabaa in ay tahay tan ugu xubno badan Kutladaha Baarlamaanka. 

Toosinta Talada Qaranka oo loo soo gaabiyo TTQ. Waxay samysantay markii ay isu bahaysatay in ay is hor taagto Xukuumaddii laqmatay ayada oo shan maalmood jirta. Xukuumaddaas oo lagu dhici waayay in Baarlamaanka la hor geeyo waxay hadda fadhiyada siyaasadeed ee Muqdisho qaarkood u yaqaannaan Leef oo ha liqin. TTQ waxaa u madax ah, Cabdullaahi Jaamac oo ah Gaalkacyood.

PIP waa Kutlada magaceedu af Ingiriiska yahay ee loo soo gaabiyo PIP (Public Interest Platform). Waxay samaysantay markii ay damacday in ay badbaadiso Xukuumaddii Leef oo ha Liqin oo la siqiir suujiyay.

Sharciyad

Kutladdu ma ahan xisbi siyaasadeed oo diiwaan gashan, Haddana ma jiro qaanuun diidaya in ay Xubnaha Baarlamaanka ee danwadaagta ah ama isku aragtida ahi ay isku hal si u codeeyaan. Waa hab awood siinaya Xildhibaannada magaca qabiil ku galay Baarlamaanka oo haddii qabiil la aado aan heli karin codad tiro badan oo miisaan leh ku leh siyaasadda. Dadka qaar waxay ku tilmaamayaan in kutladuhu ay yihiin nidaam qabiilka looga gudbi karo oo u xuub siiban kara axsaab siyaasadeed. Dad kalena waxay la tahay in ay yihiin caqabad hor leh oo ku soo korortay siyaasadda Soomaaliya oo awalba waayadaan ku dabaalaneysay bad kacsan.

Dhinacyada qaar waxay tuhunsan yihiin in Kutladaha qaarkood ay ujeeddadoodu ka qoto dheer tahay waxyaabaha ay hadda idaacadaha ka sheegayaan.

Ciidamada dowlada oo si buuxda gacanta ugu dhigay degmada Guriceel

Masuuliyiin katirsan Maamulka Gobolka Galgaduud ee Dowlada Soomaaliya iyo saraakiil ciidan ayaa hogaaminaya Ciidamada maanta la wareegay Degmada Guriceel ,kuwaa oo ka baxay Magaalada Dhuuso Mareeb ay horey gacanta ugu hayeen.

Ciidamadii Ahlu Sunna ee kusugnaa Degmada Guricee ayaa halkaasi isaga baxay kuwaa oo afka saaray Deeganao kale oo Gobolka Galgaduud katirsan , waxaa sidoo kale Guriceel ka baxay Ciidamo uu watay Cabdi Nuure Siyaad (Cabdi Waal) oo isna ku lug lahaa Dagaaladii dhawaan ka dhacay Dhuuso Mareeb iyo Guriceel.

Xaalada Degmada Guriceel ayaa lasoo sheegayaa xiligan in ay tahay Mid dagan, waxaana xarumihii iyo saldhigyadii Ciidamadii Ahlu Sunna ee maanta ka baxay halkaasi isku fidiyay lana wareegay Ciidamo katirsan Milatariga Soomaaliya.

Ururka Ahlu Sunna Waljameeca ee gacanta ku hayay Degmooyinka Dhuuso Mareeb iyo Guriceel ayaa ku kala qeybsamay dagalakii dhawaan ka dhacay Magaalada Dhuuso Mareeb iyo Guriceel , waxaana hada muuqanaya in Kooxdaasi ay garab ku biireen Dowlada halka garabka kalana ay magaalooyinka Dhuuso Mareeb iyo Guriceel isaga baxeen.

Ceelcalionline

Kulan looga hadlayay amaanka qaranka oo maanta ka dhacay muqdisho

Duhurnimadii maanta ayaa waxaa si rasmi ah u qabsoomay kulan uu shir gudoomiyay gudoomiyaha gobolka Banaadir ahna duq Muqdisho Jenaraal Xasan Maxamed Xuseen Muungaab.

Kulanka oo mudo kooban socday ayaa waxa uu ka dhacay degmada Dharkeynley ee gobolka Banaadir, iyadoona ay halkaasi kuwada sugnaayen maamulada degmooyinka gobolka.

Sidoo kale, kulanka ayaa looga hadlayay arrimo kale duwan oo la xiriira horumarinta Caasimadda sida xoojinta Nadaafadda iyo Dariseenta.

Kulankan ayaa waxaa sidoo kale, looga hadlay Amniga magalada muqdisho iyo Bilic soo celinta Magalada Muqdisho Dhanka kale Waxaa looga hadlay in lafuro Wadoyinka Xiran ee Halbowlaha u ah magalada Muqdisho.

Si kastaba ha ahaatee, kulanka ayaa waxaa laga soo saaray Laba arin oo kala ah in si joogto ah looga wada qeybqaato xoojinta amaanka iyo in la dardar galiyo Bilicda magaalada iyadoo lala kaashanaayo Hay'adaha ku howl leh arimahaasi.

Wararka iyo Barnaamijyada Ceelcalionline

Xuska dhalashada nabigeena maxamed SCW

Dadka mucaarada xuska dhalashada nabi maxamed NNKH waxaa lagu yaqaan Cudurdaar iyo marmarsiinooyin aan jirin isla markaana sal iyo raad toona laheen
waxa ayna kudoonayaan in eey ku halleeyaan sumcadda mowliidka  islamarkaana mujtamaca kudhexfaafiyaan marka uu dhasho mowliidka 
Waxaana kamid ah :- 
1.. bishii munkarka ayaa dhalatay – waahadal aan loofiirsan oo waxyeeleenaya caqiida muslimka iyo iimaankiinkiisa waayo ma’ahan arin sahlan in bishii uu dhahay .n.m.c.s.w. lagu tilmaamo waana dacaayad rakhiis ah oo wax minco ama xikmad aan kujirin .
2- dadka mowliida intoodabadan waa faasiqiin:-  waa cajiib waxaa layaableh markii ey waxkale waayeen ayay asxaabtaan ku andacooneesaa in mowliidka ay qabtaan dad aan kufiicneen diinta oo faasiqiin ah taasina waa been oo waxaa qabta mowliidka somaliya intaan lasocdo culimo iyo macalimiin iyo ardayda qur’aanka iyo xerta culuumta barata iyo muxibbiinta n.m.c.s.w. jecel mana ahan   faasiqiin.(كبرت كلمة تخرج من أفواهمم إن يقولون إلا كذبا)
3. niman iyo haween ayaan iskudhexkushaaxa :-
Warkaasna waxba kamajiraan oo intaan kawarheyno haweenkana meel ayay kadhageestaan kheeraadka nimankana meelkale .oo waxkajira malahan waxaan leenahay ( قل هاتوا برهانكم إن كنتم صادقين ) 
Keena caddeemo muuqda ,waxan kaloo kujawaabayaa iska hubiya isha wararkaas oo kale idiin sootabineesa قال تعالي :- ( يائيها الذين أمنوا إن جاءكم فاسق بنبإ فتبينوا قبل أن تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا علي مافعلتم نادمين) 
Culimada aan sooxunay mawada faasiqiinbaa ,taas waxaan ufahmayaa xaasidnimo oo sida uu shaacir carbeed dhahay 
إذا أراد الله نشر فضيلة    *     طوبت أتاح  لها لسان حسود 
Marka uu ilaah ruux siiyo nicmo ayay dhacdaa in laxasdo .
Waxaa kaloo lalayaabaa hadlaka ah maalinta uu dhashay n.c.s.w. waa maalintii uu xijabtay oo ah malin xuzni ah .jawaabteeda waxa aytahay sida uu imam suyuudi kujawaabay oo ah 1.. xijaabashada n.c.s.w.waa malin weyn .,dhalashadiisana waa malin weyn laakiin shareecada wax ay na’amartay in aan muujino mahadnaqa nicmadaha iyo in ladulqaato oo laxasali marka ay dhacdo musiibooyinda sida ey shareecada na amartay marka uu dhasho dhalaan waa in lagu farxaa oo waxaa jira in lagowraco (caqiiqda) ama xoolaha yixda laakiin nalama amrin in lagowraco yixdaas marka uu dhinto dhallaankaas “
Hadalkaan waxa ay qoraya kitaabka.  
الحاوي الصغير للحافظ السوطي ص/193 طبعة دار الكتب العلمية 
4- waa lagabadbadiyay n.c.s.w. 
Waxaa cajiib ah hadalada aan loofiirsan ee ruuxo nuucaan ah oo kale uu  kuhadaayaqayo waxaa ilaah uu siiyay n.c.s.w. darajo weyn taas ayaa muan in lasheegsheego ee majiraan kabadbadin ama buunbuunin oo waa la’ammanaa n.c.s.w waxkalena majiraan waxaana kamid ah ammaanta in uu rasuulkii iyo addoonkii  uu ahaa iyo waxlamid ah majirto cid kuhadaaqda sidii reer .n.ciise c.s.w. uu dhahay waa wiilkii ilaah ..أعاذنا الله منها  
Sida uu imam buusuri uu kuleeyahay kitaabkiisa burdaha” unsibee n.c.s.w sharafta intii aad awoodo maxaayeelay fadhligiisa xadmalahan taasoo ninka suugaanta yaqaan ee aftahanka ah uu kaga af-goosankaro 
وانسب الي ذاته ماشئت من شرف * وأنسب الي قدره ماشئت من عظم
فإن فضل رسول الله ليس له    ** حد فيعرب عنه ناطق بفم
   Adilada ixtifaalka mowliidka
) 1.. aayado farabadan .. sida قل بفضل الله وبرحمته قبذالك قليفرحوا هو خير مما يجمعون) وقوله تعالي :- ( وأفعلوا الخير لعلكم تفلحون ) 
Oo macnaheedu uu yahay in lagu farxo raxmadda ilaah uu Sida uu imam suyuudi leeyahay ibnucabbaas ayaa kufasiray n.m.c.w.iyo aayadda kale ee macnaheedu ayahy ‘suubiya kheyrka waxaad mudantihiin in aad liibaantaan’   
2…
(وماأرسلناك الا رحمة للعالمين)
…..Xaddiiska:— n.c.s.w. uu   kudhahay
) من سن في الأسلام   سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بعده من غير أن ينقص من أجورهم شيئ) 
Oo macnahiisu uu yahay ruuxii bilaabaa sunno wanaagsan islaamk dhexdiisa waxa uu leeyahay ajirkeeda iyo ajirka ruuxii kucamalfalay ee kadambeeyay ayadoo aan ladhimin ajirkoodii waxba) 
2- ijmaaca culimada oo dhan
Sida uu n.m.c.s.w. uu kuleeyahay xadiithkaan oo ah ( لاتجتمع أمتي  علي ضلال )
Oo macihiisu yahay umaddeedu kumakulanto baadi . s.c.w.s.
 Hadalada culimada islaamka
 1.. imam xaafid al-casaqalaani:- waxa uu leeyahay asalka camalka mowliidka oo ah in dadka ey kulmaan oo ah in la’aqriyo qur’aanka iyo akhbaarta kutimid hor-udhicii n.m.c.s.w iyo wixii dhacay ee aayadaha oo markaas lafidiyo darmaha si dadka looquudiyo oo sidaas kufaataxeestaan waa bidco wanaagsan waana la’iska abaalmarinayaa ninkii suubiya waayo waxaa kujira weyneenta rasuulka m.c.s.w iyo lamuujiyo farxadda ku began dhalashadiisa wanaagsan “. 
2. imam suyuudi waxa uu kuleeyahay kitaabkiisa حسن المقصد في عمل المولد ) 
Safxada 189 asagoo kajawaabaya su’aal laweydiiyay oo aheed kawaran mowlidka ? marka imaamku waxa uu dhahay .. waxaan ii muuqday asalka mowliidka oo ah xadiith n.c.s.w. lagawariyay oo kahadlaya in uu n.c.s.uu soogalay maddiina markaasna ay magaalada uu kahelay in reer yahuud ey soomanyihiin ,waa uu weydiiyay n.c.s.w. markaa ayay waxay dhaheen waa maalintii ilaah uu kuhafiyay fircoon badda uuna badbaadiyay n.muuse c.s.w. marka sidaas ayaan usoomanahay ayay kudhaheen n.c.s.w. oo ilaah ayaan uga mahadcelineenaa arrinkaas markaas ayuu imaamku waxa uu leeyahay waxaa laga faa’iideesanayaa xadiithkaan in loobaahanyahay in lagu mahadceliyo ilaah waayo waxa uu ilaah nasiiyay naicmad ..markaas ayuu sheekhu isweydiinayaa oo waxa uu leeyahay waatee nicmadda kaweyn soosaaridda ilaah uu soosaaray n.c.s.w 
 Kitaabadii ey kaqoreen culimadii hore mowliidka